Νάντια Καλαρά/ Η Τέχνη και το Πολιτικό

Πώς θα ορίζατε το πολιτικό στην τέχνη σήμερα; Υπάρχει «καλή» ή «κακή» πολιτική τέχνη; Με ποιον τρόπο παίρνετε πολιτική θέση στο έργο σας;

Αυτό που με βοηθάει κάπως να σκεφτώ τη σχέση τέχνης και πολιτικής είναι η γνωστή συζήτηση για την αυτονομία και την ετερονομία της τέχνης (ως πολύπλοκες και εύπλαστες έννοιες όμως, που διαρκώς επαναπροσδιορίζονται). Η αυτονομία της τέχνης από άλλες κοινωνικές πρακτικές συνεπάγεται την οντολογική υπεροχή του έργου τέχνης και την εξαφάνιση των σταδίων της εργασίας του καλλιτέχνη στο τελικό, ολοκληρωμένο προϊόν. Ταυτόχρονα, το καθεστώς της αυτονομίας είναι καταστατικό για την τέχνη. Έχω την εντύπωση ότι μετά την εμπειρία των πρωτοποριών του 20ού αιώνα, το έργο τέχνης δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό ως αυστηρά αυτόνομο ή αυστηρά ετερόνομο. Είναι κατά κάποιον τρόπο ταυτόχρονα και τα δύο, είναι η ίδια η σύγκρουση και η αντίφαση ανάμεσα στην εγγενή αυτονομία του (τον διαχωρισμό του από τη ζωή και την κοινωνία) και στην εξάρτησή του από αυτές. Όσο πιο ζωντανή κρατάει ένα έργο τη διαλεκτική ανάμεσα στην τέχνη και τη ζωή, την τέχνη και τη μη τέχνη ή την αντι-τέχνη, τόσο πιο πολιτικό φαίνεται να είναι.

Η δεύτερη έννοια που θα ήθελα να φέρω στο πλαίσιο αυτού του προβληματισμού είναι αυτή του χρόνου και των χρονικοτήτων. Η σύγχρονη επιθυμία διαπλοκής τέχνης και ζωής μπορεί να θεωρηθεί αναζωπύρωση των οραμάτων των πρωτοποριών της νεωτερικότητας. Θα μπορούσαμε να δούμε την ιστορία της σύγχρονης τέχνης από τις πρωτοπορίες του 1970 και ύστερα ως ιστορία επαναλήψεων και επιστροφών. Θεωρητικοί όπως οι Daniel Birnbaum και Hal Foster ισχυρίζονται ότι ιστορικές πρωτοπορίες και νεοπρωτοπορίες συστήνονται ως πολύπλοκη μετάθεση αναμενόμενων μελλοντικών εκπληρώσεων και ανακατασκευάσμενων παρελθόντων – εν ολίγοις, σε ένα μεθύστερο βίωμα που απορρίπτει οποιοδήποτε απλό σχήμα τούυ πριν και του μετά, αιτίας και αποτελέσματος, καταγωγής και επανάληψης.

Πιστεύω κι εγώ οτι κάθε δημιουργική δραστηριότητα είναι μια διαδικασία παλινδρομήσεων, στάσεων, αναστοχασμών, αναψηλαφήσεων, αναδιατυπώσεων και μεθερμηνειών. Ταυτίζομαι σε μεγάλο βαθμό με λειτουργίες επανάληψης και καθυστέρησης, και έτσι η τέχνη γίνεται για μένα ο τρόπος της πρόκλησης κάποιου «μεθύστερου βιώματος». Λειτουργεί συμφιλιωτικά, βελτιώνοντας διαρκώς τη σχέση μου με το ασταθές παρόν. Βέβαια, η μεταφορά ψυχαναλυτικών εννοιών στο πεδίο της τέχνης είναι υπό ερώτηση και, για να αποφύγω τον κίνδυνο της αυτοαναφορικότητας, επιχειρώ να εισάγω εναλλακτικές χωρικότητες και χρονικότητες στο «έργο». Βάζω τη λέξη σε εισαγωγικά γιατί δεν ξέρω ακριβώς ποιο είναι το έργο ή πού βρίσκεται. Ίσως να βρίσκεται σε μια κατάσταση συνεχούς μετακίνησης, όπου η κατεύθυνση της κίνησης επανεισάγει την επιθυμία της σύλληψης του διαρκώς μετατοπιζόμενου νοήματος. Άραγε πού απευθύνομαι; Δεν ξέρω. Αν ήξερα, φοβάμαι ότι θα κατέληγα σε μια αυτονομία που δεν θα ενσωμάτωνε τις αντιφάσεις της και το «έργο» θα υποτασσόταν σε κάποιο ερμηνευτικό σύστημα που ομογενοποιεί και συνθέτει. Βρίσκομαι, λοιπόν, σε αυτήν την εκκρεμότητα. Δεν παίρνω «πολιτική θέση» αλλά λειτουργώ πολιτικώς.

Advertisements

About isidorou

everyday life, daydreaming, critique,fragments and theories, impossibilities, practices,false strategies, city slang
%d bloggers like this: